“Doe maar een programma met iets van Deep Democracy, psychologische veiligheid en zorg ervoor dat leidinggevenden na het programma innovatie stimuleren.” Het zou zomaar een vraag kunnen zijn die jij als HRD- of organisatieadviseur de afgelopen periode hebt gekregen. Ik in ieder geval wel. En als ik heel eerlijk ben, herken ik duidelijke trends in de vragen die op mij afkomen.

In de jaren nul wilden veel organisaties ondersteuning bij het bouwen van academies en het inrichten van competentiemanagement. In de jaren tien verschoof de aandacht naar effectmeting en performancemanagement. Terugkijkend valt me op dat er een herkenbaar patroon zit in de vragen die organisaties stellen. Het ‘blauwe’ meet- en beheersdenken lijkt te zijn ingeruild voor een meer mensgericht en integraal perspectief op leiderschap.

De interessantste vraag is natuurlijk: wat was er eerst, de trend of de behoefte? Met andere woorden: waar ontstaat de vraag eigenlijk, en waardoor wordt die beïnvloed? Neem bijvoorbeeld psychologische veiligheid, het gedachtegoed van Amy Edmondson. Zij stelt dat leren en innoveren alleen mogelijk zijn in een klimaat waarin mensen fouten durven maken en daarvan mogen leren. Een aansprekend idee, waarin vrijwel iedere leidinggevende wel een eigen verantwoordelijkheid herkent.

Maar wat maakt dan dat we deze taal niet eerder gebruikten, bijvoorbeeld bij het bouwen van academies? Ik herinner me dat we het toen ook hadden over steun van leidinggevenden, maar leren en ontwikkelen werd toch vooral gezien als een vak apart. Kennelijk kon je prima een academie bouwen – om maar een voorbeeld te noemen – terwijl de bredere organisatiecultuur een ondergeschikte rol speelde. Althans, zolang de organisatie maar zorgde voor voldoende deelname aan de programma’s.

Alles overziend denk ik dat de belangrijkste trend van de afgelopen jaren zichtbaar wordt wanneer we deze vragen bekijken vanuit systemisch denken. Alle variabelen doen ertoe als je een duurzaam resultaat wilt bereiken. Mogelijk speelt ook mee dat organisaties simpelweg minder keus hebben. Personeel ligt niet voor het oprapen, mensen worden zzp’er of wisselen sneller van baan. Het is dan ook logisch dat de mens – en alles wat daarbij hoort – nu nadrukkelijk in het middelpunt staat. Ik beweer dit overigens zonder onderliggend onderzoek. Misschien functioneren organisaties wel net als mensen en zijn we vooral kuddedieren die de trends van de buurman volgen. In dit licht verschijnen er momenteel weer volop trends in ons vakgebied. Trek vooral je eigen conclusie.